Nieuws

Programmeerbaar geld als paard van Troje

23 november 2022

Programmeerbaar geld als paard van Troje
Vandaag is het Kamerdebat over de digitale euro. De Europese Centrale Bank heeft verregaande plannen om dit in te voeren als alternatief voor contant geld.

Deze ontwikkeling wordt door diverse media besproken. Draait het bij zo’n digitale munt uiteindelijk om gebruikersgemak of is deze ontwikkeling een groot gevaar voor drang, dwang en uitsluiting van publiek- en sociaal domein en privacy van burgers?

In Het Zoeklicht van januari 2023 zullen we een artikel plaatsen dat hierover gaat. Hier alvast een gedeelte van het artikel...


Vind jij het belachelijk dat studiefinanciering figuurlijk wordt opgedronken? Geld vanuit een uitkering opgaat aan sigaretten en van het persoonsgebonden budget (PGB) een nieuwe auto wordt gekocht? Er gloort hoop aan de horizon: programmeerbaar geld.

De bitcoin is digitaal geld dat zonder tussenkomst van een derde partij (peer-to-peer) bijvoorbeeld een bank of een overheid, anoniem, van portemonnee naar portemonnee kan worden overgemaakt. Zo zijn er nog veel meer digitale munten (cryptovaluta). De technologie die hiervoor gebruikt wordt maakt het mogelijk om dit digitale geld te labelen.

Zo zijn er ook digitale munten speciaal voor goede doelen. Wanneer je zo’n munt gebruikt voor een goed doel kun je achteraf verifiëren hoeveel procent van dat geld daadwerkelijk op de bestemming is aangekomen en hoeveel er aan de organisatorische strijkstok is blijven hangen.

Microkrediet
Een ander voordeel van deze technologie is dat je in (corrupte) landen waar je niet aan een bankrekening of een microkrediet – een kleine lening voor bijvoorbeeld startende ondernemers - kunt komen nu zelf een digitale rekening kan openen en via het internet een microkrediet kunt krijgen.

Eind 2020 opperde GroenLinks het plan om elke student tienduizend euro te geven voor het volgen van een studie of het starten een bedrijf. Een digitale munt kan zodanig geprogrammeerd worden dat zo'n budget ook daadwerkelijk alleen besteed kan worden aan de beoogde doelen.

Staatsbank zet commerciële banken buiten spel
Honderden landen en overheden waaronder China, Rusland, Amerika en de Europese Unie, zijn bezig met een digitale munt. Dit wordt een Central Bank Digital Currency (CBDC) genoemd. CBDC's zijn digitale munten die door een centrale bank zoals De Nederlandse Bank (DNB) of de Europese Centrale Bank (ECB) uitgegeven en beheerd worden.

Wereldwijd zijn diverse proefprojecten van start gegaan om het concept te testen. Ook in Nederland wordt er onderzoek naar gedaan door DNB en de ECB. De wens is om op een centrale plek inzicht te hebben in alle transacties.

Koningin Maxima, als pleitbezorger van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties (VN) deelde onlangs als spreker op een evenement van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) met als thema ‘CBDC and Financial Inclusion: Risks and Rewards' de wens voor CBDC. Een aantal weken later op de G20 vervolgde Koningin Maxima de wens om de digitale munt ook te koppelen aan een digitale identiteit. Ook de nieuwe premier van het Verenigd Koninkrijk – overigens al voor zijn premierschap als minister van financiën – is een ambassadeur van CBDC’s In zijn woorden: “Belangrijke zaken als financiële stabiliteit, cyberweerbaarheid, energie-efficiëntie, privacy, inclusie en voorkomen van illegale financiering moeten worden overwogen.”

En inderdaad, een CBDC is wellicht een nuttig instrument om dit te bereiken. Tegelijk is de vraag wel of we op de juiste weg zitten om een CDBC te implementeren of dat dit onderdeel is van een grotere agenda. Een agenda waarbij de overheid centraal staat en niet de burger.

(on)Democratische toekomst
Waarom is een overheid erbij gebaat dat dit gebeurt? Is het voor het welzijn en welvaart van ons land en burgers? Zoals genoemd zijn er positieve toepassingen van programmeerbaar geld. De snelheid, richting en implementatie van proefprojecten wekken echter wel (te) veel vragen op.

Is deze digitalisering ten behoeve van de burger of zit er meer achter? Waarom moet cash geld uit gefaseerd worden? Wie bepaalt hoe het geld geprogrammeerd wordt? Mag je de ontvangen studiefinanciering nog wel uitgeven aan onderwijs op een christelijke school? Is de data echt van jou? Kun je uitstappen? Kunnen algoritmes meekijken in jouw transacties en weet het zo naar welke psycholoog je gaat of welke goede doelen je geld geeft?

Koppeling CBDC en Digitale identiteit
Een digitale identiteit is ook een nieuwe ontwikkeling. Nu heb je een identiteitskaart of paspoort. In de nabije toekomst krijg je een digitale variant. Deze zal ook gekoppeld worden aan de CBDC. Dat is logisch zul je denken, aan iedere portemonnee is een eigenaar verbonden. Het ideaalbeeld is dat je binnen een aantal jaar alles digitaal op één plaats beschikbaar hebt, waarbij de data jouw eigendom is. Nu is data-eigenaarschap een bepalend onderdeel en hoort dit volgens de schrijver van dit artikel bij het individu – de burger - te liggen.

Het klinkt mooi als data-eigenaarschap genoemd wordt voor het ontwerp van CBDC en digitale identiteit. Het droombeeld is dat je als individu dan alleen de data deelt met de partijen die jij op dat moment autorisatie geeft over de data. Dit kan overigens ook tijdsgebonden zijn en weer ingetrokken worden. Een voorbeeld hiervan is gezondheidsdata welke je op je smartwatch of telefoon verzamelt en dit tijdelijk met de dokter deelt om een betere diagnose te krijgen van je kwaal. Een bepalende vraag richting de toekomst gaat zijn in hoeverre je als individu gebruik kan maken van (overheids-)diensten als je niet specifieke data – die je wellicht niet wilt delen – wel moet delen om de dienst af te nemen.

Rick Bouter en Martin Aarnoudse


Lees het volledige artikel in Zoeklicht nr. 1 van 2023
Terug naar overzicht
Illustration

Kerkdiensten

Mee-beleven en terugluisteren.

Luister nu