Over Bob Vylan en meten met twee maten
Bob Vylan, het punkrap duo, deed Nederland aan. Er werd gevreesd wat er zou volgen, want de antisemitische formatie riep in het verleden al vaker openlijk op tot geweld. De autoriteiten in Verenigde Staten hadden om deze reden Bob Vylan al geweerd en ook in het buitenland waren shows hierom geannuleerd. Dit weerhield verschillende Nederlandse poppodia er echter niet van om Bob Vylan te ontvangen. Ook autoriteiten traden niet op. Het laat zien dat er in Nederland, gevoed door haat, met twee maten wordt gemeten.
Bob Vylan mocht deze zomer optreden op het Glastonbury-festival in het Verenigd Koninkrijk. Daar deden ze oproepen tot geweld tegen andersdenkenden, met name tegen Joden en sympathisanten met Israël. ‘Dood aan de IDF’ (het leger van Israël) werd gescandeerd en er klonken uitspraken als: ‘Soms moeten we onze boodschap met geweld overbrengen, omdat dat de enige taal is die sommige mensen spreken.’
In Amsterdam was het van hetzelfde laken een pak. Ook hier klonk ‘dood aan de IDF’, naast de bekende leus: ‘From the river to the sea, Palestine will be free.’ De pas-vermoorde Charlie Kirk moest het ook ontgelden. Hij was ‘een stuk str*nt’ en het moest niemand verbazen dat hij vermoord was, want ‘soms moet je een nazi in het gezicht trappen.’ Over hun tegenstanders en vijanden (lees Joden en andersdenkenden) werd gezegd: ‘Ga ze opzoeken in de straten.’
Geen probleem?
De ophef volgde. Enkele maatschappelijke organisaties en politieke partijen spraken hun verontwaardiging uit en er volgden tientallen aangiftes. Het Centraal Joods Overleg spande een kort geding aan om het optreden in Nijmegen te laten verbieden, maar de uitspraak volgde pas nadat het concert al begonnen was. En daar bleef het vervolgens bij.
De NOS vroeg in een artikel om de mening van een advocaat over de uitspraken gedaan tijdens het Amsterdamse concert. Zijn oordeel? Niets aan de hand. Dit mocht. Het viel allemaal onder de vrijheid van meningsuiting en binnen de kaders van de artistieke vrijheid. Volgens hem maakt iemand pas kans op een veroordeling als je direct oproept tot geweld tegen concrete personen, en dat deed de punk-formatie niet. De oproep om te vechten kon immers ook figuurlijk bedoeld zijn, en ‘dood aan de IDF’ was zowel te vaag als te algemeen om strafbaar te zijn.
Dat deze advocaat niet bepaald de meest neutrale raadspersoon was om te vragen naar een gewogen oordeel, was duidelijk: hij verdedigde ook krakers, bezettende studenten en milieudemonstranten van Extinction Rebellion. Hem vragen is alsof je een oud-wielrenner vraagt of hij vindt dat wegwedstrijden van wielrenners ook irritant zijn voor het overige verkeer? Het viel me overigens mee dat de NOS dit feit eerlijk benoemde, want dit soort informatie is in het verleden vaker verzwegen.
Twee maten
Zet dit alles af tegen het feit dat de Joodse komiek Yohay Sponder op 19 januari van dit jaar niet welkom was in hetzelfde Amsterdam. Zijn optreden werd geannuleerd. Waarom? Te controversieel, te omstreden, te kwetsend, volgens tegenstanders. De pro-Palestijnse beweging sprak over ‘haatkomedie’ die geweerd moest worden. Wat deze komiek echter brengt, is lang niet zo heftig als wat we bij Bob Vylan zagen. Toch werd zijn optreden wel geannuleerd.
Of neem de Joodse voorzanger Shai Abramson. Hij is uitgenodigd om te zingen in Het Concertgebouw voor de viering van Chanoeka in december. Begin september verzocht Het Concertgebouw echter de organisatoren om hem te vervangen. De reden die hiervoor werd gegeven, was zijn rol als hoofdcantor in het Israëlische leger. Dat maakte hem ongewenst. Dat Shai Abramson, die al eerder in Het Concertgebouw optrad, helemaal geen politieke of agressieve teksten zingt, doet er niet toe. Er was een petitie gestart door de pro-Palestijnse beweging die de zanger een ‘stem van een gewelddadig leger’ noemde. Dat was genoeg. De stichting die het concert organiseert, houdt overigens voet bij stuk: het optreden gaat vooralsnog door.
Hetzelfde Concertgebouw annuleerde in mei 2024 overigens wel twee concerten van het Jerusalem Quartet. Dit Israëlisch strijkkwartet kwam twee concerten geven. Ja, dat leest u goed: het gaat hier om een strijkkwartet. Daar wordt dus niet bij gezongen of gepraat. Daar is werkelijk niets politiek, haatdragend of omstreden aan. Toch kon en mocht dit niet doorgaan. Officieel vanwege de veiligheid van medewerkers en bezoekers, maar op de keper beschouwd omdat de muzikanten Joods-Israëlisch waren.
Hypocrisie
Deze drie voorbeelden laten zien dat er met twee maten wordt gemeten in dit land. Joods-Israëlisch zijn is op dit moment al voldoende reden om iemand te weren. Dan gelden de wetten van vrijheid van meningsuiting en artistieke vrijheid die voor extreme acts als Bob Vylan wel gelden, plotseling niet meer. Dan kan het allemaal niet, zelfs niet als je alleen maar op je viool komt spelen.
Het druipt van hypocrisie. Zolang iets welgevallig is in de ogen van degenen die de beslissingen nemen, is kennelijk veel geoorloofd. Zo niet, dan wordt er ingegrepen. Er worden excuses aangedragen — van ‘veiligheid’ tot ‘dreiging’ en ‘hoe mensen zich daarbij voelen’ — om het te verkopen en te legitimeren. Alleen wanneer je Joods-Israëlisch bent, of rechts-conservatief zoals Charlie Kirk, lijken die gevoelens en veiligheid een heel stuk minder relevant. Dan zijn de grondrechten van de kunsten en het vrije woord ineens weer belangrijker. Het ergste van alles? Men denkt dat we het niet doorhebben.
Roelof Ham
Niet alle afbeeldingen bij dit artikel zijn met AI gegenereerd
Wil je deze content helpen mogelijk te maken? Je kunt ons werk steunen door een gift te geven.
